Periodontitis

” Sapasağlam dişlerim çürümeden sallanmaya başladı, çektirmek zorunda kaldım. Ağız kokum arttı. Diş etlerim çekiliyor, fırçalarken kanıyor. Sabah kalktığımda yastıkta kan buluyorum. Elma bile ısıramıyorum…”

Yukarıda anlatılanları yaşamış olmasanız bile bir çoğunuz yakınlarınızdan duymuşsunuzdur. Periodontitis bu alıntılanan sözlerden anlaşıldığı gibi diş kayıplarıyla sonlanabilecek yıkıcı bir iltihabi hastalıktır. Değişip tipleri olan periodontitis, temelde diş etlerinde başlayan iltihabın zaman içersinde ilerleyerek dişleri çevreleyen kemikleri yıktığı bir hastalıktır.

Kronik (uzun süreli – süregelen) bir hastalık olan periodontitis bazı yönleriyle diğer iltihabi hastalıklardan farklıdır. İltihap ile tarif edilse herhangi bir antibiyotik ya da kısa süreli bir tedavi ile tamamen ortadan kaybolacak bir hastalık değildir. Erken teşhis edilip hekim ve hastanın işbirliği ile kontrol altında tutulması gereken bir durumdur. Hastanın bir çok şikayeti etkin bir tedavi planı ile azaltılabilir fakat ihmal edilirse çok kolay tekrarlar.

Belirtileri

Diş etlerinde kızarıklık, şişlik, parlaklık, fırçalarken ya da kendiliğinden dişeti kanaması ve ağız kokusu gibi gingivitis benzeri şikayetler. Not: Bu belirtilerin olmaması hastalığın olmadığı anlamına gelmez. Bazı vakalarda bu belirtiler az ya da hiç gözlenmezken diş destek kayıpları gelişebilir. Bu sebeple erken – periyodik diş hekimi kontrolü çok önemlidir.

• Diğer diş problemlerine kıyasla ağrı az gözlenir. Abseli durumlarda ağrı şiddetlenebilir.
• Röntgende gözlenen diş çevresi kemik yıkımı
• Diş çevresi kemiğin erimesi ile diş ve diş eti arasında derin ceplerin oluşumu.
• Diş etlerinin dişlerden ayrılması, sallanması.
• Dişeti çekilmesi
• Dişlerin sallanması ya da yer değiştirmesi.

Nedenleri

• Hastalığın birincil etkeni diş yüzeyinde biriken mikrobiyal plaktır. Hastalık, mikrobiyal plaktaki bakterilerin diş eti dokularına devamlı saldırısı, doku savunmasının buna bazen yetersiz bazen de aşırı cevabı sonucu kronik (uzun süreli – süregelen) iltihap ile gelişir. Bu iltihap zamanında tedavi ve vücut savunması ile uzaklaştıramazsa dişi çeverleyen kemiklere yayılır ve kemikleri eriterek ilerler.
• Mikrobiyal dental plağın yanında bağışıklık yanıtını bozan bazı hastalık ya da durumlar hastalığın gelişimini ya da şiddetlenmesini kolaylaştırabilir.
• Hastanın mikrobiyal plağı etkin bir şekilde uzaklaştırmasını güçleştiren dişlere ve eski tedavilere bağlı düzensizlikler hastalığın gelişimini kolaylaştırır, tedaviyi güçleştirir.

Tedavisi

Bir çok tedavide olduğu gibi hasta ile hekim arasındaki iletişim ve iş birliği çok önemlidir. Doğru tedavi ile hastalığa bağlı şikayetler azalır fakat ihmal edilirse hastalık tekrar alevlenir.

• Hasta mevcut durum hakkında bilgilendirilir, hastalığın nedeni ve iyileşmenin şartları açıklanır.
• Hastaya uygun olan ağız hijyen uygulamarı model, resim vb. çeşitli araçlarla anlatılır.
• Tedavi ile iyileşme umudu olmayan ya da tedavi planını olumsuz etkileyen dişler çekilir.
• Başta diş taşları olmak üzere dişler üzerindeki zararlı eklentiler diş yüzey temizliği (detartraj) ile kaldırılır.
• Diş çevresi ceplerin içersinde, kök yüzeylerindeki diş taşı gibi zararlı etkenler uzaklaştırılır. kronik iltihaptan etkilenmiş, iyileşmeye engel olan doku artıkları uzaklaştırılır. Kök yüzeyleri ve diş etleri iyileşmeye ve tamire uygun hale getirilir.
• Periodontitisin tedavisi temelde cerrahi olmayan tedavi ve cerrahi tedavi olarak sınıflandırılabilir. Cerrahi olmayan tedavi uzun yıllardır hastalara diş taşı demizliği (detartraj) ve küretaj olarak anlatılmıştır. Her ne kadar bu kavramlar bilimsel literatür ile tam uyumlu olmasa da günümüzde kliniklerde hala kullanılmaktadırlar. Tedavilerin adı değişse de yapılan mekanik tedavi ve kullanılan aletler çok fazla değişmemiştir.
• Cerrahi olmayan tedavi süreci tamamlandıktan sonra yeterince iyileşmeyen bölgelerde cerrahi tedavi planlanır. Flep operasyonu olarak da adlandırılan bu tedavi ile ulaşılması güç olan hastalıklı diş kökü ve kemik yüzeylerine kesi yapılarak ulaşılır. Hastalık etkenleri ve iltihaplı doku artıkları uzaklaştırılır. Diş kökleri, diş etleri ve kemik yüzeyleri iyileşmeye ve tamire uygun hale getirilir. Gerekli ve faydalı ise bazı yıkım sahalara kemik grefti (kemik tozu) ya da diğer doku oluşturucu materyaller uygulanır.
• Etkin ağız hijyenini güçleştiren dişlere bağlı durumlar (diş çürüğü, kötü-uyumsuz dolgu ya da protezler, çapraşıklık vb.) giderilir.
• Kaybedilen dişlerin yerine yapılacak protezler hastalığın kontrol altına alınması ve proteze zemin olacak dokuların sağlığına kavuşması sonrası planlanır.
• Tedavi ve kontrol seanslarının sayısı ve sıklığı hastaya özel durumlar değerlendirilerek belirlenir. Hastanın diş eti sağlığı ile ilgili farkındalığı, tedaviye uyumu ve ağız hijyen uygulamasının etkinliği her seansta değerlendirilir. Bilgilendirmeler tekrarlanır.

Fotoğraflar, Avrupa Periodontoloji Federasyonunun web sitesinden alınmıştır.